Viện Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) và các đối tác tiến hành thảo luận các cơ hội để nâng cao quyền của người lao động trong quá trình Việt Nam sửa đổi pháp luật lao động

Việt Nam hiện đang tiến hành sửa đổi Bộ luật Lao động và dự kiến hoàn thành vào năm 2019. Đây là cơ hội quan trọng để đảm bảo phát triển bền vững thông qua việc bảo vệ quyền của người lao động, đồng thời đảm bảo quyền tiếp cập của họ đối với các biện pháp khắc phục hiệu quả khi có vi phạm cũng như đối với các cơ chế giải quyết tranh chấp.

Đây là chủ đề của một tuần sự kiện do Viện FES cùng với các đối tác tổ chức từ ngày 30 tháng 9 đến ngày 5 tháng 10 nhằm lấy ý kiến từ các đại biểu tham dự và đưa ra các khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách. Tuần sự kiện bắt đầu với Tuần lễ Pháp luật Việt – Đức lần thứ 8, một diễn đàn thường niên do trường Đại học Luật Hà Nội và Viện FES đồng tổ chức vơi mục đích trao đổi các vấn đề mang tính quốc tế về nhà nước pháp quyền và các vấn đề pháp lý khác. Trong đó, hai ngày cuối tuần được dành riêng cho các luật gia tại Cuộc gặp mặt thường niên giữa các cố vấn pháp lý, thẩm phán lao động và đại diện giới chủ về giải quyết tranh chấp lao động. Cuộc gặp này do Viện FES và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cùng phối hợp tổ chức.

Chuỗi sự kiện nêu trên giúp tập hợp nhiều quan điểm khác nhau cần thiết cho một tiến trình cải cách có sự tham gia của nhiều bên, bao gồm các học giả Việt Nam, thẩm phán lao động, đại diện cơ quan nhà nước, các tổ chức phi chính phủ, tổ chức công đoàn và tổ chức của giới chủ cũng như các chuyên gia đến từ Singapore, Hàn Quốc và CHLB Đức, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP).

Sửa đổi Bộ luật Lao động Việt Nam

Bộ luật Lao động Việt Nam được sửa đổi lần gần đây nhất vào năm 2012 và theo kế hoạch ban đầu sẽ được tiếp tục sửa đổi vào năm 2022. Tuy nhiên, các nhà lập pháp Việt Nam đã bắt đầu một quy trình sửa đổi mới và toàn diện trong năm 2017 để giải quyết và bắt kịp với những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế và các Hiệp định Thương mại thế hệ mới sau lần đổ bể với Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Bộ Luật Lao động sửa đổi dự kiến sẽ được thông qua vào năm 2019, sau đó là công tác phê chuẩn các Công ước quan trọng của Tổ chức Lao động Thế giới (ILO) về quyền tự do hiệp hội và thương lượng tập thể.

Vấn đề I: Bãi bỏ quy định và bảo vệ quyền

Việc bãi bỏ quy định là một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất tại hội nghị. Với hi vọng tăng trưởng kinh tế, một số đại biểu thúc đẩy tự do hóa mạnh mẽ các quy định về làm thêm giờ, lương tối thiểu và vấn đề hưu trí.

Một số đại biểu khác lại chỉ ra nhiều rủi ro: Nếu không có quy định pháp lý chặt chẽ, công nhân sẽ chịu áp lực buộc phải làm việc nhiều hơn do quyền tự do lựa chọn của họ bị hạn chế nghiêm trọng cũng bởi mức lương quá thấp và quyền lực cá nhân ở mức tối thiểu.

Hơn nữa, việc bãi bỏ quy định có thể không bền vững về dài hạn: Ví dụ ở Hàn Quốc, việc bảo vệ người lao động yếu thế đã tác động tiêu cực đến nền kinh tế khiến chính phủ phải thường xuyên điều chỉnh chính sách trong những năm gần đây.

Vấn đề II: Công đoàn vững mạnh và các hướng dẫn quốc tế

Cần thiết phải có các tổ chức công đoàn và các tổ chức đại diện vững mạnh để bảo vệ cho quyền của người lao động và đồng thời là đầu mối trong quá trình thảo luận, đóng góp ý kiến hoạch định chính sách. Các diễn giả nhấn mạnh rằng Dự thảo Bộ luật Lao động mới cần quy định rõ các quy tắc để làm việc với nhiều tổ chức đại diện và đưa ra các quy trình tốt hơn cho các cuộc đình công hợp pháp, cũng như các phương án đối với các tổ chức phi chính thức hiện có - mà cho đến bây giờ - đang hoạt động song song với các tổ chức công đoàn.

Quy trình này có thể được thúc đẩy thông qua các công cụ hỗ trợ như các công ước quốc tế về tự do hiệp hội và thương lượng tập thể của ILO và các hướng dẫn như Nguyên tắc Hướng dẫn của Liên Hợp quốc (UNGP) và các chương về quyền lao động trong các hiệp định thương mại.

Tuy nhiên, “[…] Các dự thảo Bộ luật Lao động không nên chỉ tập trung vào khía cạnh chính thức của các thỏa thuận thương mại, mà quan trọng hơn là làm thế nào để thực sự thực thi các tiêu chuẩn này và bảo vệ người lao động được tốt hơn" bà Soyeon Jeong đến từ Văn phòng Luật Boda, một đối tác Hàn Quốc của FES cho biết.

Vấn đề III: Phát triển quốc gia trong thời đại số hoá

Người tiêu dùng ở Việt Nam và các nơi khác đều đang khá quen thuộc với những lợi thế của nền kinh tế kỹ thuật số mà ở đó chỉ cần ba lần nhấn phím trên một chiếc điện thoại thông minh cũng có thể giúp bạn di chuyển từ vị trí A đến vị trí B. Tuy nhiên, ít người biết rằng pháp luật lao động không hề có quy định để bảo vệ các tài xế của các nhà cung cấp dịch vụ như Uber và Grab vốn là những người lao động tự làm chủ.

Do đó, dự thảo Bộ luật Lao động tiếp theo “cũng nên bảo vệ những người lao động tự làm chủ bị phụ thuộc, nhóm người lao động đóng vai trò ngày một quan trọng hơn trong thời đại gia tăng số hóa”, Giáo sư Wolfgang Däubler đền từ Đại học Bremen cho biết.

Để làm điều đó, chúng ta cần tìm ra những cách thức mới để bảo vệ người lao động trong môi trường kỹ thuật số đang thay đổi, làm rõ các định nghĩa pháp lý như “người lao động” và hạn chế sự chồng chéo với các văn bản luật khác.

Vấn đề IV: Khi các quyền bị vi phạm và xuất hiện xung đột về quyền lợi – Giải quyết tranh chấp lao động

Trong hai ngày cuối tuần, cuộc gặp mặt thường niên giữa các cố vấn pháp lý, thảm phán lao động và đại diện giới chủ tập trung bàn về chủ đề giải quyết tranh chấp lao động thông qua vụ kiện tập thể, công đoàn, trọng tài, tố tụng tại tòa và đình công.

Các vấn đề được đưa ra thảo luận bao gồm các quy trình tòa án chậm trễ, các quy định không rõ ràng và các hội đồng trọng tài yếu kém.

Các đại biểu tham dự đề xuất tăng cường tư vấn ở địa phương và các công đoàn cơ sở, cũng như tìm hướng giải quyết đối với các nhóm người lao động phi tổ chức. Hơn nữa, việc sửa đổi Bộ luật Lao động có thể giúp làm rõ các thủ tục tại tòa, rút ngắn các quy trình và chuyên nghiệp hóa hệ thống trọng tài.

Bước đi tiếp theo?

Trường Đại học Luật Hà Nội và Viện FES Việt Nam sẽ tập hợp các nội dung thảo luận, đóng góp ý kiến tại Tuần lễ Pháp luật Việt-Đức lần thứ 8 và dự kiến xuất bản một cuốn kỷ yếu để giúp các nhà hoạch định chính sách và những ai quan tâm dễ dàng tiếp cận hơn và hỗ trợ họ trong quá trình sửa đổi pháp luật lao động trong năm tới.

Hãy theo dõi trang facebook của Viện FES Việt Nam để biết thêm các thông tin cập nhật về #LabourLawRevision, #VietnameseGermanLawDays and #RuleOfLawDialogue

Có thể bạn quan tâm:

Bài viết về Tuần lễ Pháp luật: http://hlu.edu.vn/News/Details/17592?zoneid=zone2

Tuần lễ Pháp luật 2017: www.fes-vietnam.org/post/german-vietnamese-law-days/

Hoạt động của Tổ chức Lao động Thế giới liên quan đến sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động: https://www.ilo.org/hanoi/Informationresources/Publicinformation/newsitems/WCMS_551820/lang--en/index.htm