Một hệ thống thương mại dựa trên luật lệ sẽ góp phần đảm bảo quyền con người trong chuỗi giá trị

Hiệp định Thương mại Tự do giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EVFTA), kết thúc đàm phán từ tháng 12/2015, được chờ đợi sẽ mang lại những cơ hội lớn cho cả Việt Nam và Châu Âu về thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế. Ngoài các cơ hội về kinh tế, một yếu tố quan trọng của Hiệp định là Chương Thương mại và Phát triển bền vững (TMPTBV) trong đó khẳng định lại các tiêu chuẩn quốc tế về lao động và môi trường.

Làm việc nhiều năm tại Việt Nam nhằm thúc đẩy công bằng và hòa bình xã hội, viện Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) và một tổ chức phi chính phủ của Việt Nam là Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CDI), đã được Liên minh Châu Âu giao trọng trách đóng góp vào mối quan hệ thương mại bền vững giữa Việt Nam và EU trong bối cảnh EVFTA thông qua một dự án. Mục tiêu tổng quát của dự án là đảm bảo quyền con người và quyền lao động trong quan hệ thương mại và chuỗi giá trị tại Việt Nam, thông qua việc thúc đẩy sự tham gia đầy đủ vào quá trình thực thi và giám sát các khía cạnh xã hội của EVFTA và Các Nguyên tắc Hướng dẫn của Liên hiệp Quốc về Kinh doanh và Nhân Quyền.

Mục tiêu này sẽ được thực hiện thông qua các chiến dịch nâng cao nhận thức về các cơ chế cụ thể của Chương TMPTBV trong đó bao gồm sự tham gia của các tác nhân ngoài nhà nước. Ngoài ra, dự án sẽ xây dựng một mạng lưới đại diện của người lao động và các tổ chức xã hội dân sự tại Việt Nam nhằm trao đổi thường xuyên về thực trạng lao động ở trong nước, tư vấn cho chính phủ Việt Nam về các vấn đề lao động có liên quan đến thương mại và trao đổi với các tổ chức tương ứng tại Châu Âu trong khuôn khổ EVFTA.

Quá trình rà soát pháp lý đối với bản cuối cùng của EVFTA được hoàn thiện từ tháng 6/2018. Hiện nay, văn bản đang được dịch sang tiếng Việt và 26 ngôn ngữ chính thức của EU. Hiệp định được chờ đợi sẽ được ký kết giữa chính phủ Việt Nam và Ủy ban Châu Âu vào cuối năm 2018.

“Chúng tôi đã đưa một Chương Thương mại và Phát triển Bền vững vào hiệp định trong đó cả hai bên cam kết thực hiện các tiêu chuẩn đa phương về lao động và môi trường” theo ông Bernd Lange, Nghị sĩ Nghị viện Châu Âu và đồng thời là Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế.

“Bởi các tiêu chuẩn này không nên chỉ được coi là cái lưới an toàn, mà phải là bàn đạp cho phép các quốc gia hưởng lợi từ thương mại, đồng thời cải thiện cuộc sống của người lao động, người tiêu dùng và bảo vệ môi trường.”

Ông Lange phát biểu tại hội thảo khởi động dự án diễn ra ngày 25/07/2018. Trong tuần này, ông cũng gặp và trao đổi với Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân về quá trình phê chuẩn EVFTA.

“Khi nước Mỹ đang có những động thái làm lay chuyển hệ thống thương mại dựa trên luật lệ, chúng tôi vẫn nỗ lực để duy trì và cải thiện hệ thống này”, ông viết trên trang Twitter sau buổi hội thảo. “Tại Việt Nam, tôi đã có một bài phát biểu tại hội thảo khởi động một dự án của FES do EU tài trợ nhằm thực thi Các Nguyên tác Hướng dẫn về Kinh doanh và Nhân quyền trong lĩnh vực thương mại”.

Các Nguyên tắc Hướng dẫn của Liên hiệp Quốc về Kinh doanh và Nhân quyền, gọi tắt là UNGP, cụ thể hóa khuôn khổ của Liên hiệp Quốc về “Bảo vệ, Tôn trọng và Khắc phục”, là một khuôn khổ toàn diện về quyền con người trong kinh doanh. Các nguyên tắc này bổ trợ cho Chương TMPTBV của EVFTA và tạo nên hợp phần thứ hai của dự án.

Mặc dù đã được tiếp nhận một cách rộng rãi ở nhiều quốc gia Châu Âu và Châu Á trong những năm gần đây, UNGP vẫn chưa được nhận thức và thực thi một cách cần thiết cả ở cấp chính sách cũng như thực tiễn tại Việt Nam. Do đó, dự án có mục tiêu nâng cao nhận thức về UNGP qua đó thúc đẩy nghị trình kinh doanh và nhân quyền trong bối cảnh gia tăng về thương mại và hội nhập vào thị trường toàn cầu tại Việt Nam.

Tại hội nghị triển khai dự án, bà Catherine Phuong, trợ lý Giám đốc Quốc gia của UNDP tại Việt Nam đã giới thiệu với các đại biểu ba trụ cột chính của UNGP, bao gồm bổn phận bảo vệ nhân quyền của nhà nước, trách nhiệm tôn trọng nhân quyền của doanh nghiệp và tiếp cận biện pháp khắc phục.

“UNGP cũng làm rõ rằng các chính phủ không được tham gia các hiệp định thương mại và đầu tư mà qua đó họ bị giới hạn khả năng thực hiện bổn phận nhân quyền” bà cho biết.

“EU cần phải tôn trọng Hiến chương về các Quyền Cơ bản của mình. Điều 21 của Hiệp ước Liên minh Châu Âu bắt buộc EU phải xây dựng và theo đuổi các chính sách và hành động nhằm củng cố và hỗ trợ pháp quyền và quyền con người trong quan hệ đối ngoại của mình.”

Hội thảo thu hút hơn 80 đại biểu là đại diện của các cơ quan chính phủ Việt Nam, các đại sứ quán, doanh nghiệp, công đoàn và xã hội dân sự cũng như giới nghiên cứu trong lĩnh vực lao động và nhân quyền. Với sự tham gia đa dạng như vậy, hội thảo không chỉ đơn thuần là để khởi động mà còn là hoạt động nâng cao nhận thức đầu tiên của dự án đối với các nhóm mục tiêu.