Dự án Thành phố Xã hội: Các thành phố của chúng ta được trang bị ngày càng thông minh hơn. Nhưng liệu nó có trở thành nơi hạnh phúc hơn cho tất cả mọi người?

Do đó, ngày 27 và 28 tháng 9 năm 2018, Viện FES tại Việt Nam và Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh (USSH-HCMC) đã mời các học giả Việt Nam, các nhà làm chính sách, các chuyên gia trong nước và quốc tế cùng tìm ra các giải pháp xây dựng thành phố  thông minh, xã hội và bền vững tại Việt Nam.

Kết nối thành phố

Chiếc xe buýt đường thủy trên sông Sài Gòn tại TP HCM rực rỡ sắc vàng trong nắng chiều khi những người tham gia hội nghị quốc tế “Khát vọng vì một thành phố thông minh, xã hội ở Việt Nam” vào ga Bạch Đằng ở quận 1.

Nhưng chiếc xe buýt đường thủy này liên quan gì tới việc xây dựng một thành phố xã hội?

Tuyến xe buýt đường thủy được khai trương cuối năm ngoái với 11 điểm dừng có thể là một lựa chọn hữu dụng cho những người phải chuyển về ngoại ô TP HCM vì không chi trả được giá thuê nhà cao trong thành phố. Chính tuyến xe buýt đường thủy này sẽ giúp họ kết nối với nội thành và các dịch vụ xã hội quan trọng khác.

Xây dựng một thành phố xã hội công bẳng

Những bất tiện về giao thông là một trong nhiều vấn đề mà người nghèo tại đô thị phải đối mặt. Hiện nay, đói nghèo không chỉ bị đánh giá theo tiền lương mà còn trên nhiều cấp độ khác: từ việc tiếp cận với các dịch vụ xã hội như chăm sóc sức khỏe và giáo dục cho tới có nhà cửa ổn định và không khí sạch.

Những thách thức này trở nên đặc biệt khó khăn trong bối cảnh của sự đô thị hoá nhanh chóng mà các thành phố lớn ở Việt Nam đang gặp phải tại thời điểm này.

Chương trình thành phố xã hội, cũng như chương trình đã được giới thiệu ở Đức vào năm 1999, là một cách để giải quyết những vấn đề này: “Chương trình hỗ trợ các khu vực đô thị kém phát triển không rơi vào tình trạng nghèo đói, bị bỏ bê và suy thoái cơ sở hạ tầng xã hội bằng cách đầu tư  vào việc tái sinh đô thị một cách tích hợp, hòa nhập và xã hội ”, tiến sĩ Sơn Thanh Tùng, USSH, giải thích trong hội nghị.

Thông minh nhưng có hạnh phúc?

Đồng thời, sự ra đời của các công nghệ thông minh mới đang mở ra các khả năng quy hoạch đô thị và có khả năng giúp tăng cường tính bền vững.

Tuy nhiên cũng có những rủi ro nhất định. Các công nghệ mới thường tốn kém và đòi hỏi kiến thức kỹ thuật. Nếu quy hoạch đô thị không đảm bảo sự tiếp cận bình đẳng cho mọi người thì người nghèo đô thị đang ở thế bất lợi và sự phân biệt xã hội sẽ gia tăng.

Điều này có nghĩa là các thành phố thông minh không phải nghiễm nhiên là thành phố đáng sống. Vì vậy, Tiến sĩ Erik Harms thúc giục mọi người trong quy hoạch đô thị suy nghĩ kỹ lưỡng về việc, “(…) liệu các thành phố chúng ta đang tạo ra có thực sự tốt hơn các thành phố trước đây (…)”.

Chúng ta cần loại thông minh nào?

Bước quan trọng đầu tiên trong quá trình này là hiểu về những gì được đề cập đến khi cụm từ trong ngoặc kép "Thành phố thông minh" được sử dụng. Có phải nó chỉ có nghĩa là các phần cứng thông minh? Hay còn mang cả nghĩa là công dân thông minh và chính sách thông minh?

Chỉ khi thực sử hiểu thì mới có thể xác định loại công nghệ thông minh nào thực sự hữu ích và những chính sách thông minh nào cần thiết để trao quyền cho tất cả mọi người hiểu và tham gia vào sự phát triển, cũng như bảo vệ họ khỏi những tác động tiêu cực và sự loại trừ.

Điều này cũng bao gồm những thách thức về bảo mật dữ liệu và tính minh bạch để đạt được lòng tin của mọi người trong thời đại công nghệ mới.

Sự cần thiết phải tham gia

Để đảm bảo rằng nhu cầu của mọi người được thực sự đáp ứng thì họ phải được cất tiếng nói và tham gia vào quá trình quy hoạch đô thị.

Hơn nữa, người dân địa phương cũng có kiến thức quan trọng về môi trường sống của họ. Trong chương trình thành phố xã hội Đức, "cư dân được xem là" chuyên gia địa phương ", vì họ có hình ảnh chân thực nhất về tình hình thực tiễn, biết rõ hơn bất kỳ ai về vấn đề khu phố của họ cũng như tiềm năng của nó", TS. Tùng chỉ ra.

Một số giải pháp, chẳng hạn như Chương trình Thành phố Bền vững của LHQ mà Giáo sư Levita A. Duhayalungsod đã trình bày, đã được thử nghiệm về vấn đề này.

Tiến lại gần nhau

Tập trung vào tầm nhìn bao quát quy hoạch đô thị, FES và USSH HCM, với sự hỗ trợ của Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Tổ chức Hữu nghị Việt Nam, đã đặt những bước chân đầu tiên vào kế hoạch bằng cách mang các học giả, các nhà hoạch định chính sách và xã hội dân sự lại với nhau dể thảo luận những vấn đề này tại hội nghị ở TP HCM.

Những công cụ để xây dựng thành phố xã hội

Chuyến xe buýt đường thủy màu vàng tươi sáng có thể là một phần trong nỗ lực xây dựng một thành phố mang tính công bằng xã hội, nhưng như thế vẫn còn chưa đủ.

Đây là lý do tại sao FES sẽ tiếp tục dự án và sẽ cùng với một nhóm nghiên cứu từ USSH HCMC dưới sự dẫn dắt của Tiến sĩ Tùng, trong thời gian tới xuất bản một nghiên cứu về đói nghèo đa chiều tại TP HCM. Nghiên cứu sẽ đưa ra các khuyến nghị về cách cải thiện các chính sách để đảm bảo phát triển đô thị một cách xã hội mà không bỏ sót ai.

Theo dõi FES để tiếp tục cập nhật về những phát triển trong tương lai trên #SocialCityAsia #HCMC #MultidimensionalPoverty #SmartCityHCMC